است ابو زيد ثابت است و عده‌اى وى را قيس بن سكن مىدانند « 1 » . مرزبانى و ديگران نام ابو زيد را ثابت دانسته‌اند . مرزبانى اين ثابت را يكى از شش تن مىداند كه در زمان رسول اكرم - ص - قرآن را جمع‌آورى كرده‌اند « 2 » . اما دربارهء قضيه جمع‌آورى قرآن توسط زيد در زمان پيامبر ، ابن عبد البر سخنى دارد كه ديگران را دچار شك و ترديد كرده است . مىگويد : « . . . عده‌اى با روايتى كه ابن شهاب از عبيد بن السباق از زيد بن ثابت نقل شده به معارضه قضيه جمع‌آورى قرآن توسط زيد برخاسته‌اند ابو بكر پس از شهادت قرّاء قرآن در جنگ يمامه ، به زيد دستور جمع‌آورى قرآن داد . زيد مىگويد : « شروع به جمع‌آورى قرآن از استخوان ، رقاع و سينه مردم كردم تا آن كه آخر سورهء توبه را نزد مردى خزيمه يا ابو خزيمه نام يافتم » . گفتند : « اگر زيد قرآن را در زمان پيامبر اكرم - ص - جمع كرده بود از خود ، قرآن را تدوين مىكرد و نيازى به آنچه در باب جمع‌آورى قرآن ذكر شد نبود . . . » « 3 » . و ما اضافه مىكنيم : محمد بن كعب القرظى زيد بن ثابت را جزو جمع‌آورندگان قرآن در زمان پيامبر نمىشمارد . و اين مطلب را بعدا خواهيم گفت . البته مىتوان در سخن ابن عبد البر مناقشه نمود و گفت : عمل زيد براى نشان دادن حقيقت‌جوئى و عدم استبداد رأى بوده است . تا كارش مورد قبول مردم قرار گيرد . و باز مىتوان گفت : محمد بن كعب القرظى ، نام جمع‌آورندگان ديگرى را نيز برده است و نه تنها از زيد نام نمىبرد . بلكه ابن مسعود و على - عليه السلام - را هم ذكر نمىكند . ليكن اين مناقشه توان ابهام‌زدايى و جلوگيرى از سؤال طرح‌شده را ندارد و صرفا احتمال ضعيفى است ؛ زيرا چه بسا محمد بن كعب قصد نام بردن كسانى را دارد كه شخصا بر آنها اطلاع داشته است و صرفا به حافظين قرآن از انصار اكتفا ورزيده است . علاوه بر آن ، ابن مسعود بر انتخاب زيد به عنوان مدوّن قرآن ، اعتراض سختى دارد و

--> ( 1 ) اسد الغابه ، ج 4 ، ص 216 . الإصابة ، ج 4 ص 78 . و ج 2 ، ص 30 و الاستيعاب در حاشيه الإصابة ، ج 4 ، ص 78 . ( 2 ) نور القبس ، ص 105 و 104 و ر ك : المحبر ، ص 386 . فتح البارى ، ج 9 ، ص 49 . الاتقان ، ج 1 ، ص 72 . به نقل از : المحبر و ابى احمد العسكرى و عمدة القارى ، ج 20 ، ص 27 . به نقل از المحبر . ( 3 ) الاستيعاب در حاشيه الإصابة ، ج 1 ، ص 552 .